Endeks Kuralları

Endeks Kuralları

1. AMAÇ

Ziraat Portföy Katılım Endeksi (Endeks), Ziraat Portföy Yönetimi A.Ş. müşterilerinin yatırım yapabileceği, İslami Finans prensiplerine uygun faaliyet gösteren şirketlerin paylarından oluşturulan portföyün fiyat ve getiri performansının ölçülmesi amacıyla oluşturulmuştur.

2. YÖNETİM

2.1.  Endekslere alınacak ve çıkarılacak paylar Endeks Danışma Kurulu’nun da onayı ile Ziraat Portföy Yönetimi A.Ş. Araştırma Birimi tarafından belirlenir. “Endeks Danışma Kurulu”, Ziraat Portföy Yönetimi A.Ş. tarafından oluşturulur ve ilan edilir.

2.2.  Endeksin hesaplanması, sürekliliğinin sağlanması ve verilerin sunulmasına yönelik işlemler Borsa İstanbul tarafından yapılır.

2.3.  Bu kurallarla düzenlenmemiş her konuda yapılacak uygulama Endeks Danışma Kurulu tarafından belirlenir, Borsa İstanbul’un da uygun bulması halinde duyurularak uygulamaya alınır. Acil durumlarda Borsa İstanbul kendi endeksleriyle paralel uygulama yapabilir.

2.4.  Bu “Ziraat Portföy Katılım Endeksi Temel Kuralları”, Sözleşmeye aykırı bir hüküm içermemek koşuluyla, sözleşmenin yeniden tanzimine gerek olmaksızın bilgi vermek ve ilan etmek kaydı ile Ziraat Portföy Yönetimi A.Ş. ve Borsa İstanbul’un ortak kararıyla yeniden düzenlenebilir.

2.5.   Endeksin kapsamındaki paylarda bir değişiklik olduğunda değişiklikler Ziraat Portföy Yönetimi A.Ş. tarafından en geç değişikliğin geçerli olacağı tarihten önceki iş günü saat 16:30’a kadar (Yarım gün ise en geç saat 12:00’ye kadar) Sözleşmede belirtilen şekilde Borsa İstanbul’a bildirilir. Bu saatten sonra yapılacak bildirimlerde düzeltme, bildirim tarihini takip eden ikinci işlem gününden itibaren geçerli olacak şekilde yapılır.

2.6.   Endeks ile ilgili her türlü bilgilendirme ve duyuru www.ziraatportfoy.com.tr internet sitesinden yapılır.

3. ENDEKS HESAPLAMAYA BAŞLAMA

Endeksin başlangıç tarihi 01.07.2016 olup, 01.07.2016 tarihinden itibaren, eşanlı verilerden fiyat ve getiri endeksi olarak hesaplanmaya başlanmıştır. Endeksin 01.07.2016 tarihindeki başlangıç değeri 100.000’dir.

4. TANIMLAR VE GENEL KURALLAR

4.1 Piyasa Değeri

Piyasa değeri, sermayeyi temsil eden toplam pay sayısının (esas sermaye sisteminde yapılan sermaye artırımlarında sermayenin tescil ve ilanına kadar Merkezi Kayıt Kuruluşu’nda (MKK) oluşturulan geçici paylar da dahil olmak üzere) pay fiyatı ile çarpılması suretiyle hesaplanır.

4.2 Fiili Dolaşımdaki Pay Oranı

Fiili dolaşımdaki pay oranı, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından, Borsa İstanbul piyasalarında işlem gören payların halka açıklık oranlarını gösterir bir kavram olarak tanımlanmış olup, MKK tarafından hesaplanarak ilan edilir. Endeks hesaplamalarında Borsa İstanbul’un kendi endekslerinde kullanılan Fiili Dolaşımdaki Pay Oranları aynen kullanılır.

4.3   Fiili Dolaşımdaki Payların Katsayılı Piyasa Değeri

Fiili Dolaşımdaki Payların Katsayılı Piyasa Değeri, toplam piyasa değerinin fiili dolaşımdaki pay oranı ve katsayı ile çarpılması suretiyle hesaplanır.

4.4   A, B, C ve D Listeleri

Borsa İstanbul’da işlem gören payların SPK tarafından belirlenmiş kriterlere göre değerlendirilmesi suretiyle oluşturulan, alım satım esasları farklılaştırılmış ve farklı tedbirlerin uygulandığı listeleri ifade eder. Listeler Borsa İstanbul tarafından ilan edilmektedir.

4.5   Döviz Kuru

T.C. Merkez Bankası tarafından ilan edilen Döviz Alış kurlarını ifade eder.

4.6   Fiyat ve Getiri Endeksleri

Endeks hem Fiyat hem de Getiri olarak hesaplanır. Fiyat Endeksi ve Getiri Endeksi arasındaki tek fark nakit temettü ödemelerinde ortaya çıkar. Nakit temettü ödemelerinde; Getiri Endeksinin bölen değerinde ödenen temettünün endekse dahil paylara ağırlıkları oranında yatırıldığı varsayımıyla düzeltme yapılırken, Fiyat Endeksinin bölen değerinde ödenen temettünün portföy dışına çıkarıldığı varsayımıyla düzeltme yapılmaz.

4.7   Kapsam Dışı Paylar

Piyasa Öncesi İşlem Platformu’nda ve Yakın İzleme Pazarı’nda işlem gören paylar ile D listesi’nde yer alan paylar Endekse dahil edilmez. Borsa İstanbul Yıldız Pazar, Ana Pazar ve Gelişen İşletmeler Pazarı’nda işlem gören şirketler ile Kolektif Yatırım Ürünleri ve Yapılandırılmış Ürünler Pazarı’nda işlem gören Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları ve Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklıklarından, A, B ve C listelerinde yer alanların payları Endeksin kapsamında yer alabilir.

4.8   Değerleme Günü:

Endeksin kapsamına ilişkin yapılan periyodik gözden geçirme sırasında, değerlemede kullanılan verilerin ait olduğu günü ifade eder. Değerleme günü Aralık, Mart, Haziran ve Eylül aylarında ayın ilk Cuma günüdür (Tatile denk gelmesi halinde önceki iş günüdür). Periyodik gözden geçirmeler sırasında finansal oranlar için Değerleme Günü itibariyle açıklanmış en son mali tablolar dikkate alınır.

4.9   Değerleme Dönemi:

Endeksin kapsamına ilişkin yapılan periyodik gözden geçirme sırasında, değerlemede kullanılan verilerin ait olduğu dönemi ifade eder. Değerleme dönemi piyasa değeri verileri için Aralık, Mart, Haziran ve Eylül aylarında ayın ilk Cuma gününden geriye doğru bir yıldır.

4.10 Endeks Dönemi:

Endeksin kapsamına ilişkin yapılan periyodik gözden geçirme sonucunda endeksin kapsamında yapılan dönemsel değişikliklerin geçerli olacağı dönemi ifade eder. Ocak-Mart, Nisan-Haziran, Temmuz-Eylül ve Ekim-Aralık olmak üzere 4 endeks dönemi vardır.

4.11 Dönemsel Değişikliklerin İlanı:

Endeksin kapsamında dönemsel olarak yapılacak değişiklikler ilgili Endeks Dönemi başından en az 2 iş günü önce ilan edilir.

4.12 Endekslerin Hesaplanma ve Yayım Saatleri

Fiyat Endeksleri Borsa İstanbul’un seans saatleri süresince her 10 saniyede bir hesaplanır ve eşanlı olarak yayımlanır. Getiri Endeksleri ise her günün sonunda bir kez hesaplanır ve yayımlanır.

4.13 Veri Hassasiyetleri

VERİ HASSASİYETLERİ

Endeks Değerleri

Tamsayıdan sonra 2 hane

Endeks Bölen Değerleri

Tamsayıdan sonra 8 hane

Fiili Dolaşımdaki Pay Oranları FDPO (%)

FDPO < % 1 ise tam sayıdan sonra 2 hane, FDPO>= % 1 ise tam sayı

Katsayı

Tam sayıdan sonra 12 hane

4.14 Katsayı

Payın endeks içindeki ağırlığını ayarlamaya yarayan 0’dan büyük, 1’den küçük veya 1’e eşit bir sayıdır. Payın endeksteki ağırlığı, belirlenmiş sınırlama oranından küçükse katsayı 1’e eşittir, büyükse payın endeks içindeki ağırlığının sınırlama oranına indirilmesini sağlayacak sayıdır.

4.15 Sınırlama Oranı

Sınırlama oranı, payın endeks içindeki ağırlığını sınırlayan orandır. Ziraat Portföy Katılım Endeksinde 17.10.2016 tarihinden itibaren bir payın ağırlığı %10 ile sınırlanmıştır.

4.16 Sınırlama Yöntemi

Sınırlamada aşağıdaki yöntem uygulanır.

Endeksin kapsamında değişiklik olduğunda sınırlama yapılmadan (varsa sınırlama kaldırılarak) endeks kapsamında yer alan payların ağırlıkları kontrol edilir, ağırlığı sınırlama oranından büyük olan pay varsa, sınırlama oranına çekilir.

Kapsamında yer alan paylar periyodik olarak gözden geçirilen endekslerde, endeks dönemi başında, varsa endeks kapsamındaki değişiklikler ve özsermaye halleri kapsamındaki değişiklikler yapıldıktan sonra sınırlama yapılmadan (varsa sınırlama kaldırılarak) payların ağırlıkları incelenir. Ağırlığı sınırlama oranından büyük olan pay varsa, sınırlama oranına çekilir.

4.17 Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP)

Sermaye piyasası ve Borsa mevzuatı uyarınca kamuya açıklanması gereken bildirimlerin elektronik imzalı olarak iletildiği ve www.kap.org.tr internet adresinden kamuya duyurulduğu elektronik sistemi ifade eder.

5. HESAPLAMA YÖNTEMİ VE DÜZELTME

5.1  Endeksin hesaplanmasında Borsa İstanbul tarafından kayda alınan en son fiyatlar kullanılır.

5.2  Endeks, kapsamında bulunan payların fiili dolaşımda bulunan kısmının piyasa değerleri ile ağırlıklı olarak hesaplanır.

Endeksin hesaplanmasında aşağıdaki formül kullanılır:

               n

              å    Fit  * Nit  * Hit * Kit

              i=1            

Et   = ____________________________

                               Bt

 

 

 

Et

=

Endeksin t zamandaki değeri

n

=

Endekse dahil olan pay (şirket) sayısı

Fit

=

“i” nci payın t zamandaki fiyatı

Nit

=

“i” nci payın t zamandaki toplam sayısı

Hit

=

“i” nci payın t zamandaki endeks hesaplamasında kullanılan fiili dolaşımda bulunan kısmının toplam pay sayısına oranı

Kit

=

“i” nci payın t zamandaki katsayısı

Bt

=

Endeksin t zamandaki bölen değeri

 

 

 

 

5.3  Endekste Düzeltme:

Madde 5.4’te sayılan durumlar nedeniyle endeks formülünün payında değişiklik meydana gelmesi halinde; endeksin bölen değerinde düzeltme yapılarak devamlılık sağlanır.

Endeksin düzeltilmiş bölen değeri aşağıdaki formül ile hesaplanır:

                                      DPD

          Bt+1 =    ( 1+   ___________ ) * Bt

                                        PDt

 

 

Bt+1

=

t+1 gününde kullanılacak düzeltilmiş bölen değer

DPD

=

Madde 5.4’te tanımlanan durumlar nedeniyle payların fiili dolaşımda bulunan kısmının katsayılı piyasa değerinde meydana gelen toplam değişiklik

PDt

=

“t” günü endeks kapsamındaki payların fiili dolaşımda bulunan kısmının kapanış fiyatından hesaplanan katsayılı toplam piyasa değeri

Bt

=

”t” günü bölen değeri

 

 

 

 

İşlem gören şirketlerin sermaye artırımı ve/veya temettü ödemelerinin Türk Lirasından farklı bir para birimi cinsinden gerçekleştirilmesi halinde, endeksin bölen değerinin düzeltilmesinde, ilgili işlemin başlangıç tarihinden bir önceki iş gününe ait döviz kuru ile Türk Lirası’na çevrilen tutarlar kullanılır.

5.4  Endeksin bölen değerinde düzeltme yapılmasını gerektiren durumlar ve düzeltmenin yapılma zamanları:

Şirketlerin bildirimlerine dayanılarak endekste düzeltme yapılması gereken faaliyet türleri ile ilgili olarak, ilgili bildirimin söz konusu faaliyetin gerçekleşme tarihinden bir önceki iş günü en geç saat 16:30’a kadar (yarım gün ise en geç saat 12:00’a kadar) KAP’ta yayımlanmış olması gerekir. Aksi takdirde ilgili düzeltme, bildirimin KAP’ta yayımlandığı günü takip eden ikinci iş günü geçerli olacak şekilde yapılır.

Bir sonraki iş günü başlayacak şirket faaliyetlerine ilişkin liste, Borsa İstanbul tarafından her gün saat 16:30 (yarım günlerde 12:00) itibariyle kesinleştirilerek KAP’ta ilan edilir.

Nakit temettü ödemesi dışındaki bütün düzeltmeler hem fiyat hem de getiri endeksinde yapılır.

a)    Nakit temettü ödemesi:

Düzeltme temettü ödemeye başlama tarihinde, net temettü tutarı dikkate alınarak sadece getiri endeksinde yapılır.

b)   Rüçhan hakkı kullandırılarak nakit karşılığı sermaye artırımı:

i)     Payın hem son kapanış fiyatı, hem de temettü ve bedelsiz hakkı kullanılmış olarak hesaplanan fiyatı rüçhan hakkı kullandırma fiyatına eşit veya daha yüksekse:

Düzeltme, rüçhan hakkı kullanımı başlama tarihinde geçerli olacak şekilde yapılır.

ii)   Payın son kapanış fiyatı ve/veya temettü ve bedelsiz hakkı kullanılmış olarak hesaplanan fiyatı rüçhan hakkı kullandırma fiyatının altındaysa:

Bedelli artırım tutarına ilişkin düzeltme, rüçhan hakkı kullanımı ve kalan payların Birincil Piyasa’da satışını müteakip sermaye artırım sürecinin tamamlandığının KAP’ta yayımlandığı günü takip eden iş günü geçerli olacak şekilde yapılır.

c)    Rüçhan hakkı kullandırılmayarak nakit karşılığı sermaye artırımı:

i)     Artırılan sermayeyi temsil eden payların tahsisli olarak satılması halinde düzeltme, satış işleminin bitiş tarihini takip eden iş günü geçerli olacak şekilde yapılır.

ii)   Artırılan sermayeyi temsil eden payların halka arz edilmesi halinde düzeltme, satış işleminin bitiş tarihini takip eden dördüncü iş günü geçerli olacak şekilde yapılır.

d)   Endekse yeni pay alınması:

Düzeltme yeni payın endekse alındığı gün geçerli olacak şekilde yapılır.

e)    Endeksten pay çıkarılması:

Düzeltme payın endeksten çıkarıldığı gün geçerli olacak şekilde yapılır.

f)    Fiili dolaşımdaki pay oranının değişmesi:

MKK tarafından haftanın son iş günü için ilan edilen fiili dolaşımdaki pay oranlarındaki değişimler takip edilerek, sermaye artırımı süreci nedeniyle meydana gelenler dışında diğer nedenlerle oluşan değişimlerin büyüklüğüne bakılır.

Fiili dolaşımdaki pay oranı;

- %50 ve daha küçükse ve oranda 5 puan veya daha fazla bir değişim varsa,

- %50’den daha büyükse ve oranda 10 puan veya daha fazla bir değişim varsa

düzeltme, takip eden haftanın üçüncü iş günü geçerli olacak şekilde yapılır. İki veya daha az iş gününden oluşan haftalar için fiili dolaşımdaki pay oranı değişikliği yapılmaz. Endekste Borsa İstanbul’un kendi endekslerinde kullandığı fiili dolaşımdaki pay oranları kullanıldığından, Borsa İstanbul Genel Müdürlük kararı ile fiili dolaşımdaki pay oranlarında değişiklik yapıldığında, aynı değişiklik Ziraat Portföy Katılım Endeksinde de uygulanır.

g)   Şirketlerin birleşmesi:

Düzeltme birleşme nedeniyle ihraç edilen kaydi payların dağıtım tarihinde geçerli olacak şekilde yapılır.

h)   Şirketin bölünmesi:

Düzeltme bölünme nedeniyle ihraç edilen kaydi payların dağıtım tarihinde geçerli olacak şekilde yapılır.

i)     Halka arzlarda satışa hazır bekletilen payların satışı:

Düzeltme, satışa ilişkin KAP’ta yayımlanan bildirim dikkate alınarak, satışın yapıldığı ayı takip eden ayın dördüncü iş günü geçerli olacak şekilde yapılır.

j)     Birden fazla payı ayrı sıralarda işlem gören şirketlerde işlem gören payların sayısını değiştiren pay dönüşümü:

Düzeltme, pay dönüşümünün yapıldığına ilişkin açıklamanın KAP’ta yayımlandığı günü takip eden iş günü geçerli olacak şekilde yapılır.

5.5 Hesaplanmış endeks değerlerinde geriye dönük düzeltme:

Eş anlı hesaplanarak ilan edilmiş olan endeks değerlerinde geriye dönük düzeltme yapılmaz. Gün sonunda hesaplanarak ilan edilmiş olan endeks değerlerinde geriye dönük düzeltme ise Endeks Danışma Kurulu kararı ile yapılabilir.

6. ENDEKSE ALINMA VE DÖNEMSEL DEĞİŞİKLİKLER

6.1  Ziraat Portföy Katılım Endeksi

Ziraat Portföy Katılım Endeksinde yer alacak şirketler faaliyet alanlarına ve finansal oranlarına göre incelemeye tabi tutulur. Aşağıda detaylı olarak belirtildiği üzere, ilk aşamada Yıldız Pazar ve Ana Pazarda işlem gören şirketler ve Kolektif Yatırım Ürünleri ve Yapılandırılmış Ürünler Pazarı’nda işlem gören Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları ile Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklıkları, faaliyet konularına göre incelenir, uygun olmayan şirketler hariç tutularak Ana Liste oluşturulur. İkinci aşamada ise Ana Listede yer alan şirketler finansal oranlarına ve faaliyetlerine göre tekrar incelenir, uygun olmayan şirketler çıkarılarak Endeks Şirketleri Listesi belirlenir.

Değerlendirmelerde şirketin SPK mevzuatına göre açıklamakla yükümlü olduğu ve KAP’ta kamuya açıkladığı mali tabloları ve açıklamaları esas alınır.

a) Faaliyet Alanına Göre İncelemede Baz Alınan Kriterler

Ana Listede yer alacak şirketler, ana faaliyet alanı,

·         faize dayalı finans, ticaret, hizmet, aracılık (bankacılık, sigorta, finansal kiralama, faktoring ve diğer faize dayalı faaliyet alanlarını kapsar),

·         alkollü içecek,

·         kumar, şans oyunu,

·         domuz eti ve benzer gıda,

·         basın, yayın, reklam,

·         turizm, eğlence,

·         tütün mamulleri,

·         silah,

·         vadeli altın, gümüş ve döviz ticareti

olmayan şirketlerden oluşur. Bir şirket için ana faaliyet alanı belirlenirken öncelikle şirket ana sözleşmesi esas alınır. Ana faaliyet alanlarından bir veya birkaçı yukarıdaki maddelerden en az biri ile ilgili ise ve şirket ana sözleşmesinde İslami Finans prensiplerine uygun faaliyet göstereceği yönünde bir hüküm yok ise şirket Ana Listeden elenir. Veya buna paralel olarak; şirketin esas sözleşmesinde bu faaliyet alanları yer almasına rağmen, şirket fiilen İslami Finans prensiplerine aykırı faaliyetlerde bulunmuyorsa, şirket Ana Listeye dahil edilebilir.

              b) Finansal Oranlarına Göre İncelemede Baz Alınan Kriterler

i) Ana Listedeki şirketler finansal oranlarına göre elemeye tabi tutulur. Buna göre endekse girebilmek için şirketlerin;

A.    Toplam faizli krediler / Piyasa değeri < %33,(*)

B.     Faiz getirili nakit ve menkul kıymetler / Piyasa değeri < %33, (*)

C.     6.1-a maddesinde belirtilen faaliyetlerden gelir / Toplam gelir < %5

oranlarını aşmaması gerekmektedir. Gelir ile şirketin tüm gelirleri kastedilmektedir. Bu gelirler şirketin satış gelirleri, faiz gelirleri, diğer faaliyet gelirleri, yatırım faaliyetlerinden gelirleri ve esas faaliyet dışı finansal gelirlerini içermektedir. İslami Finans prensiplerine uygun varlıkların kiralanması amacı ile alınan leasing kredileri faizli kredilerin toplamına dahil edilmez. Bu kıstasları sağlamayan şirketler listeden elenir. Şirket esas sözleşmesinde İslami Finans prensiplerine uygun faaliyet göstereceği yönünde bir hüküm olsa bile yukarıdaki oranları sağlayıp sağlamadığına bakılır.

Periyodik gözden geçirme sonucunda yapılan finansal değerlendirmede, kriterlere uyum sağlamayan şirketler, gelecek 3 aylık dönem sonu değerlendirmesinde de söz konusu kriterleri karşılayamamaları halinde ana listeden çıkarılırlar.

c) Endekste Yer Alacak Payların Belirlenmesi

6.1-a ve 6.1-b maddelerine göre belirlenen paylar, Fiili Dolaşımdaki Payların Piyasa Değerinin değerleme dönemi içindeki günlük ortalamasına göre en büyükten en küçüğe doğru sıralanır. Endeks, listedeki ilk 70 paydan oluşur. Eğer listedeki payların sayısı 70’den az ise, mevcut paylar endeksi oluşturur. Endeksin kapsamında Endeks Dönemi içinde olabilecek değişikliklerde kullanılmak üzere 4 pay (71-74. sıralardaki paylar) yedek olarak seçilir ve dönemsel değişikliklerle birlikte ilan edilir. Birden fazla grup payı ayrı sıralarda işlem gören şirketlerin grupları sıralamada ayrı ayrı yer alır ve Endekste ve yedek listesinde sadece sıralamada en üst sırada bulunan grup yer alır.

7. DÖNEMSEL OLMAYAN DEĞİŞİKLİKLER

Şirketlerin bildirimlerine dayanılarak endeksin kapsamında değişiklik yapılması gereken durumlarda, ilgili bildirimin gerçekleşme tarihinden bir önceki iş günü en geç saat 16:30’a kadar (yarım gün ise en geç saat 12:00’a kadar) KAP’ta yayımlanmış olması gerekir. Aksi takdirde ilgili değişiklik, bildirimin KAP’ta yayımlandığı günü takip eden ikinci iş günü geçerli olacak şekilde yapılır.

7.1  İlk defa işlem görmeye başlayan şirketlerin, değerlemeye alınabilmesi için Değerleme Günü itibariyle en az 10 gün işlem görmüş olması gerekmektedir, 10 günden az işlem görmüş şirketler değerlemeye alınmaz.

7.2  Pazarları kesin olarak kapatılan paylar, ilave halka arz nedeniyle kapatılanlar hariç pazarları kesintisiz 5 iş gününden fazla süre için kapatılan paylar, bulunduğu pazardan endeksin kapsamında olmayan bir pazara alınan paylar ile D listesine geçen paylar, kapatma veya geçiş işleminin gerçekleştiği gün geçerli olacak şekilde endeksten çıkarılır, çıkan payların yerine sıradaki yedek pay endekse alınır.

7.3  Endeks kapsamındaki iki veya daha fazla şirketin birleşmesi veya devri sonucu ortaya çıkan şirketin payları endeks kapsamında kalır, eksilen şirket/şirketler yedeklerden tamamlanır.

7.4  Endeks kapsamında olan bir şirket kapsamda olmayan bir şirketi devir alır veya devir olursa ortaya çıkan yeni şirket, 6.1-a ve 6.1-b maddelerine uygun ise endeks kapsamında kalır.

7.5  Endeks kapsamında olan bir şirket iki veya daha fazla şirkete bölünüyorsa, ortaya çıkan şirketlerden 6.1-a ve 6.1-b maddelerine uygun olan ve halka açık piyasa değeri en yüksek olan endeks kapsamında kalır, diğerleri çıkarılır.

7.6  Endeks Dönemi içinde herhangi bir nedenle endeksten çıkan ve yerine yedek pay alınan paylar Endeks Dönemi sonuna kadar yeniden endekse alınmaz. İlk değerleme gününde yeniden değerlendirilir.


(*) 2017 yılı ilk dönemi endeks hesaplamasından itibaren %33 olarak kullanılmaya başlanmıştır.